Kültür Sanat Programı

Dioscorides'in Mirası: Kadim Şifa Bitkileri, Çağdaş Çizgiler

Anadolu'nun bitkisel şifa geleneği içinde, hiç kuşkusuz en köklü ve en etkili miras, Anavarzalı Dioskorides'e (Pedanios Dioscorides, M.S. 1. yüzyıl) aittir.

Tıp tahsilini Tarsus'ta tamamlayan, Kilikya'nın Anavarza kentinde doğan Dioskorides, asker hekim olarak Akdeniz Havzası'nın büyük bölümünü dolaşma imkânı bulmuş ve edindiği gözlemleri başucu eseri De Materia Medica'da bir araya getirmiştir. İçinde 600'ü aşkın bitkisel, 35 hayvansal ve 100 kadar madensel drog; bunların botanik özellikleri, elde ediliş biçimleri, tıbbi kullanım amaçları, uygulama şekilleri, yan etkileri ve dozajları hakkında bilgiler yer alır.

Bu sergide, De Materia Medica'nın çeşitli dönemlerde kopyalanmış nüshalarının izinde, yüzlerce drog arasından seçilmiş yirmi bitkiye, el çizimleri ve dönemin tedavi anlayışını yansıtan özgün açıklamalarıyla yer verilmiştir. Kökboyadan güle, eğrelti otundan atkuyruğuna uzanan bu seçki; antikçağ hekiminin gözlemci, deneyimci ve kimi zaman bugünün bilgisiyle örtüşen, kimi zaman da dönemin inanç dünyasını yansıtan yaklaşımını gözler önüne sermektedir.

Sergilenen her bitki, yalnızca bir botanik kaydı değil, aynı zamanda insanlığın acıyı dindirme, yara kapama ve hastalıkla baş etme çabasının binlerce yıllık bir tanığıdır.

İlter Uzel'in sergi kataloğundaki yazısından.

İlter Uzel hakkında

Prof. Dr. İlter Uzel, Türkiye'de tıp tarihi ve deontoloji alanında doktora yapan ilk diş hekimlerinden biridir ve Çukurova Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi'nin kurucu dekanıdır. Osmanlı tıp tarihi, Antik Anadolu tıp tarihi ve paleostomatoloji üzerine çalışmış, tıp tarihinin temel metinlerini günümüz Türkçesine kazandırmıştır. İki ciltlik Diş Hekimliği Tarihi'nin yazarıdır. 2000 yılında Sedat Simavi Sağlık Bilimleri Ödülü'ne, 2011 yılında Puduhepa Bilim, Sanat Başarı Onur Ödülü'ne değer görülmüştür. Anadolu Kültüründe Şifa Sempozyumu'nun bilim kurulu üyesidir.

Adını taşıyan İlter Uzel Tıp ve Diş Hekimliği Müzesi, Adana'nın tarihî Tepebağ dokusunda, Seyhan Belediyesi'nin restore ettiği tescilli bir konakta 2020 yılında açılmıştır ve Türkiye'nin ilk diş hekimliği müzesidir. Koleksiyon, Uzel'in 1972'den bu yana topladığı yaklaşık sekiz bin parçadan oluşur: eski hekim ve diş hekimlerinin kullandığı aletler, tıp tarihi kitapları, taş baskılar, gravürler ve Uzel'in diş hekimliği tarihinin önemli an ve kişilerini konu alan kendi minyatürleri. Sergideki Dioscorides çizimleri de aynı elden çıkmıştır.

İlter Uzel Tıp ve Diş Hekimliği Müzesi hakkında daha fazla bilgi

Turhan Koleksiyonu Şifa Tasları

Sergide, Turhan Koleksiyonu'ndan seçilen tarihî şifa tasları yer alıyor. Seçkiye, Ebru Turhan'ın sergi kataloğundaki “Şifa Taşları: Su, Dua ve Şifa” başlıklı yazısı eşlik ediyor.

Turhan Müzesi, İstanbul Selimpaşa'da, Turaş Gaz Armatürleri üretim tesislerinin içinde yer almaktadır. Müzenin ilk koleksiyonu, firmanın ikinci kuşak temsilcileri Göksel Turhan ve Gökhan Turhan kardeşlerin 2000 yılından itibaren Roma, Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ait çeşme, fıçı, şerbet, sebil, şadırvan musluğu ve havuz lülesi gibi muslukları biriktirmeleriyle oluşmuştur.

Selçuklu, Beylikler, Memluk, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerini kapsayan yemek ve mutfak kültürü koleksiyonu, Osmanlı metal sanatının nadide örneklerinden oluşan Turhan Tombak Koleksiyonu ve Yıldız Çini Fabrikası porselenleriyle tamamlanır. Ebru Turhan koleksiyonuna ait Selçuklu, Bizans ve Roma dönemi takıları ile Anadolu kapı tokmakları, kilit ve anahtar gibi günlük yaşam eşyaları da müze koleksiyonları arasındadır.

Turhan Müzesi hakkında

Müze, 2023 yılından itibaren Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'ne bağlı, kamuya açık bir müze olarak faaliyet göstermektedir. Türkiye'deki şirket müzelerinin ilklerinden biri olarak, kurucu Ahmet Turhan'ın 1980'lerin başında kullandığı ilk makine ve aletleri, ilk üretimlerden bugüne örnekleri, belge ve fotoğrafları da bir araya getirir.

Turhan Müzesi, “Bu topraklarda doğan eserler yine bu topraklarda sergilenmelidir” mottosunu benimsemiştir. Bu inançla, gerek katılımcı gerek bağışçı olarak çeşitli kurum ve kuruluşlarla iş birliğini sürdürmektedir.

İçsel Döngüler, Şifa Sözleri: Mevlânâ'dan Çağdaş Tasarıma

İçsel Döngüler, Şifa Sözleri: Mevlânâ'dan Çağdaş Tasarıma, Mevlânâ'nın aşk, sabır, merhamet, dönüşüm ve hakikat üzerine düşüncelerini geometrik kufi tipografinin çağdaş görsel diliyle yeniden yorumlayan altı eserden oluşmaktadır.

Sergide yazı, yalnızca okunabilir bir iletişim unsuru olarak değil; ritim, tekrar, boşluk, yön ve hareket aracılığıyla anlam üreten mekânsal bir yapı olarak ele alınmaktadır.

Her çalışma, bir sözü doğrudan resmetmek yerine, sözün taşıdığı ruhsal deneyimi görünür kılmayı amaçlamaktadır. Dairesel formlar içsel döngüleri ve sükûneti; kıvrılarak yükselen yollar sabrı ve dönüşüm sürecinin karmaşıklığını; dikey geçitler yara ile hakikat arasındaki eşiği; renk geçişleri ise acıdan şifaya uzanan duygusal dönüşümü simgelemektedir.

Bu yaklaşımda şifa, acının yokluğu ya da insanın eski hâline dönmesi değil; yaşanan kırılmaların anlamlandırılması, kişinin kendi özüyle yeniden ilişki kurması ve dönüşümü kabul etmesiyle başlayan içsel bir süreçtir. Mevlânâ'nın düşünsel mirası ile çağdaş grafik tasarım arasında kurulan görsel bağ, izleyiciyi metni sadece okumaya değil; tipografinin içinde dolaşmaya, bakışını yavaşlatmaya ve kendi içsel yolculuğu üzerine düşünmeye davet etmektedir.

Sergi, Kapadokya Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Koordinasyon Birimi tarafından desteklenmiştir.

Sanatçı hakkında

Dr. Öğr. Üyesi Çağhan Ağca, grafik tasarımcı ve akademisyendir. Kapadokya Üniversitesi Grafik Tasarım Bölümünde görev yapmaktadır. Çalışmalarını tipografi, ambalaj tasarımı, yönlendirme tasarımı, kültürel miras ile erişilebilir görsel iletişim alanlarında sürdürmektedir.

Ambalaj tasarımı alanında ulusal ve uluslararası ödüller kazanmış; görme engelli bireylere yönelik dokunsal ve erişilebilir tasarım projeleri geliştirmiştir. Yönlendirme tasarımı çalışmalarında kullanıcı deneyimi, bilgi aktarımı, mekânsal okunabilirlik ve kültürel miras alanlarına yönelik görsel iletişim çözümlerine odaklanmaktadır.

Sanatsal üretimlerinde geometrik kufi yazısını çağdaş grafik tasarım diliyle yeniden yorumlayan Ağca, yazıyı yalnızca okunabilir bir iletişim aracının ötesinde; ritim, hareket, mekân ve düşünce üreten görsel bir yapıya dönüştürmektedir.